Blog

Noordwijkse Kruidenteelt

Soms* komt alles samen [*Alles is al samen, en dat heb je alleen ‘soms’ door]

Bij ons in de tuin lag al een tijdje een moestuinbak, die nog in elkaar gezet moest worden. Mijn vader had dit bouwpakket in onze tuin gezet, omdat hij zijn huis aan het opruimen is sinds mijn moeder is overleden. Mijn moeder had de moestuinbak blijkbaar een keer gekocht met het idee dat ze die ooit nog een keer in elkaar ging zetten. En zo stond dit bouwpakket heel lang bij ons in de tuin, de hele herfst en winter van 2018 en het hele voorjaar van 2019.

Mijn man houdt, net als mijn vader, ook van een opgeruimd huis en een opgeruimde tuin. Als hij weer eens ‘radicaal’ gaat opruimen, zegt hij daarna tegen mij “Ik kwam weer wat ambities van je tegen”. De moestuinbak was ook een ambitie. En mijn ambities houd ik graag in het zicht, zodat ik hier dagelijks aan herinnerd word. Dus zo kwam het dat ‘ambitie moestuin’ nog steeds in de tuin stond; te wachten op een goed moment waarin alles samen komt…

Ik was al een tijdje geïnteresseerd in de geschiedenis van Noordwijk als kruidenoord en als kuuroord. In de zomer van 2018 las ik een artikel [in Leef! magazine Welzijn Noordwijk] waarbij ik de volgende aantekeningen maakte:

 

1429                                 Noordwijk werd Pelgrimsoord / Bedevaartsoord (n.a.v. St. Jeroen †856)

18e & 19e eeuw              Noordwijk Binnen werd belangrijkste kruidencentrum van Nederland

1880                                 Start van bloembollenteelt in Noordwijk

1884                                 Eerste vakantie-inrichting voor kinderen met een zwakke gezondheid (ergens in de zuid duinen)

1886                                 Noordwijk werd badplaats / kuuroord

Etc.

De bloembollenteelt is nog steeds zichtbaar aanwezig in Noordwijk. Dat men hier in de 18e en 19e eeuw ook kruiden teelde, en plukte in de duinen, is bijna helemaal uit beeld verdwenen in Noordwijk. De Noordwijkse kruidengeschiedenis is alleen nog terug te zien in museum Veldzicht en in enkele boeken. Zo staat er in het boek ‘Kruidenteelt rond Calorama’:

De teelt in Noordwijk betrof kruiden voor het gebruik in de keuken en de medicinale kruiden, ook wel geneeskruiden genoemd. Vooral met deze laatste kruiden verwierf het dorp landelijke, zelfs internationale bekendheid. (..) De teelt van deze kruiden op commerciële basis begon rond het jaar 1600, gestimuleerd door de universiteit Leiden.”

(Baalbergen en van den Haak, 2017)

Vanaf het begin van de 20e eeuw werden er steeds minder kruiden in Noordwijk geteeld. Dit had verschillende oorzaken, waaronder de toenemende productie van chemische geneesmiddelen door de farmaceutische industrie. Door een gebrek aan geneesmiddelen tijdens de 1e en 2e Wereldoorlog, leefde de kruidenteelt in Noordwijk nog twee keer op. Daarna nam de farmaceutische industrie het weer over en verdween de kruidenteelt uit de economie, cultuur en het landschap van Noordwijk…

Hoe hangt deze Noordwijkse kruidengeschiedenis nu samen met mijn moestuinbak/ambitie?

Dit werd vorige week duidelijk toen ik kennismaakte met een jonge vrouw uit mijn wijk, die allerlei groene initiatieven neemt onder de naam “Moedertje Groen” [een verwijzing naar moeder aarde]. Ik ontmoette haar op haar moestuin aan de rand van onze wijk. Haar moestuin ligt ook aan de rand van het bos, dus ik was hier vaak langsgelopen met mijn man en kinderen. Nu ik in haar tuin stond, kon ik pas zien dat dit geen gewone moestuin was (met rijtjes groenten), maar een natuurlijk aangelegde tuin vol eetbare planten, bloemen en kruiden!

Moedertje Groen kon van alles vertellen over de werking van haar planten, bloemen en kruiden. Ik vertelde haar dat Noordwijk heel vroeger een kruidenoord is geweest [de precieze geschiedenis wist ik toen niet meer, vandaar dat ik het nu wil vastleggen en delen in dit blog]. Gekscherend noemde ik haar een “moderne kruidenvrouw”. Nu ik haar iets langer ken (precies een week), weet ik dat ze veel meer is dan een kruidenvrouw. Ze is Moedertje Groen.

 

Dankzij de tuin van Moedertje Groen staat mijn keuken nu vol met kruiden uit Noorwijk: salie, munt, citroenmelisse, oregano en venkel. Dit voegt niet alleen iets toe aan mijn eten en thee, het voegt ook iets toe aan mijn ‘ambitie’ waar ik dit verhaal mee begon. Mijn moestuinbak wordt geen gewone ‘makkelijke moestuin’; het wordt een Noordwijks kruidentuintje.

Afgelopen weekend vertelde ik mijn man over mijn nieuwe ambitie. Hij is een ‘doener’ en is toen meteen aan de slag gegaan met het bouwpakket voor de moestuinbak. Na lang gewacht te hebben op een goed moment, staat dit nu als ‘kruidentuin-bak’ in onze voortuin. Ik heb vanochtend twee zakken met speciale aarde gekocht en ik heb er ook nog wat biologische kruidenzaadjes bijgekocht. Dit alles ligt nu op mij te wachten, in het zicht, want dan vergeet ik het niet. Nu is het geen ‘ambitie’ meer, het is een taak geworden die ik kan én wil doen! [dit heb ik van mijn man geleerd, die time management trainer is]

Vanavond, of morgenochtend, als de temperatuur gedaald is [het is nu 30 graden] ga ik mijn eigen kruidentuintje aanleggen. En als ik iets niet weet, dan vraag ik het aan Moedertje Groen. In ruil daarvoor zal ik haar helpen met water pompen (met een ouderwetse waterpomp, zie foto).

IMG_4295

En zo komt voor mij op dit moment ‘alles’ samen: mijn ‘ambitie moestuin’, mijn woonomgeving (de mensen en natuur in Noordwijk), mijn interesse in de Noordwijkse kruidengeschiedenis (en ook in Duinwater trouwens!), een opgeruimde tuin voor mijn man (en voor mijn vader) en een nieuwe bestemming voor de moestuinbak van mijn eigen lieve moedertje (Joke van den Bosch, † 2018).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *